قبل فهرست بعد


باشد ، سراغ ندارم .» و نيز  حضرت  صادق (عليه السلام ) فرمودند  : «  محبوب  ترين اعمال در نزد خداوند نماز است و آن آخرين وصاياي پيغمبران خدا است . يعني آخر ين  موضوعي كه به مردم دربارة آن وصيت مي نموده اند ، نماز است .»

حضرت  رسول اكرم (صلي الله عليه و آله )  نيز  فرمودند   : « احبُّ الاعمالِ الَي اللِه عزوجلّ الصلوهُ و البِرُ و الجهادُ .» يعني : محبوب ترين اعمال در پيشگاه خداوند متعال سه چيز است :

1-نماز .

2-نيكي و احسان به مردم .

3-جهاد در راه خداوند .

در  نهج البلاغه  ،  از حضرت امير مؤمنان (عليه السلام ) نقل مي كند كه حضرتش اصحاب خود را به مواظبت دربارة  نماز  توصيه مي كردند و مي فرمودند :« به وسيلة نماز خواندن به خداوند تقرب پيدا كنيد ، كه نماز به طور فرض و وجوب بر همة مؤمنان نوشته شده است و در  اهميت  آن  همين  اندازه  كافي است  كه هنگامي كه از اهل جهنم پرسيده مي شود : ما سَلككُم في سَقرَ (1) ارتكاب چه عملي شما را به جهنم كشانده است ؟ در جواب مي گويند :لم نكُ منَ المُصلينَ (2)  يعني : ما چون جزء نماز گذاران نبوديم سر انجام به جهنم  افكنده  

1-سوره مدثر ، آيه 42

2-سوره مدثر ، آيه 43

شديم . سپس افزودند كه در جلو خانة انسان واقع  شده  است  و  انسان روزي پنج مرتبه خود  را  در  آن  شستشو مي دهد تشبيه كردند و روشن است كسي كه روزي پنج مرتبه در نهر آبي خود راشستشو دهد چيزي از آلودگي در وجود او نمي ماند .

بعد  از آن فرمودند :حق نماز را افرادي شناختند كه هرگز اشتغالات و سرگرميها و زينت ها وزيورهاي دنيا آنان را از نماز غافل نمي كند كه خداونددربارة آنان فرمودند : رجالٌ لاتُلهيهِم تِجارَهٌ و لا بيعٌ عَن ذكر اللهِ و اقامِ الصّلوهِ . (1)    يعني  مرداني  كه ، تجارت و خريد و فرش

آنان را از ياد خداوند و نماز خواندن مشغول و غافل نمي سازد .»نماز را بايد بطور كامل ، يعني بايد  سعي  كرد  نماز  را  مطابق موازين اسلامي بجا آورد كه اين موضوع يكي از علايم كمال يك مسلمان است .

هارون بن خارجه كه يكي از رجال حديث است . ميگويد :  در  محضر  حضرت صادق (عليه السلام)  نام  مردي  از  دوستان خود   را  بردم  و  ا ز او به عنوان داشتن كمالات انساني و اسلامي ، ستايش كردم ، حضرتش در اين مورد از من پرسيدند :

« كيف صَلوتُهُ ؟ » يعني نماز او چگونه است ؟ أه ازو اين بيان اين مطلب به دست مي آيد أه شخص در صورتي قابل ستايش و تمجيد است أه نمازش كامل باشد .و نيز حضرت صادق  (عليه السلام )  فرمود:«نخستين عملي أه در روز قيامت مورد محاسبة

 

1-سورة نور ، آيه 37

الهي  قرا ر مي گيرد  نماز است كه  اگر آن مورد قبول واقع شد و با موازين اسلامي  مطابق گرديد  ساير اعمال نيز مورد قبول مي شود و اگر آن مردود شد ، اعمال ديگر نيز مردود مي گردد .»

حضرت پيغمبر(صلي الله عليه و آله) نيزفرمودند: « در روز قيامت كه بندة خداوند به پيشگاه خداوند خوانده مي شود نخستين چيزي  كه  در  رابطه با آن ، آن بنده مورد مورد سؤال قرار مي گيرد نماز است كه اگر آن را درست و كامل به جا آورده است نجات پيدا مي كند و گرنه

در آتش دوزخ افكنده مي شود .»

 

محافظت بر نمازها

 

از جمله موضوعاتي كه در احاديث اهل بيت عصمت (عليهم السلام )مورد تاكيد قرار گرفته است . محافظت بر نمازها است كه بر هر مسلماني لازم است بر نمازهاي خود چه از جهت وقت  و  چه  از  جهات ديگر مواظبت كند كه حضرت صادق (عليه السلام ) فرمود : حضرت پيغمبر  ( صلي عليه و آله ) فرمودند :  « شيطان تا هنگامي كه يك فرد مسلمان به نماز هاي پنجگانه  خود  اهميت  كافي  مي دهد  و  هر يك از آنها را در وقت خود مي خواند ، گريزان است  ،  ولي  همين كه محافظت به نمازهاي خود را از دست داد ، شيطان بر او جرات پيدا مي كند و او را به ارتكاب گناهان بزرگ مي كشاند .»

 

هرگز نبايد نماز را سبك شمرد

 

در  احاديث   بسياري   اهل بيت عصمت و طهارت – عليهم السلام – مسلمانان را از سبك شمردن نماز ، بر حذر داشته اند .

حضرت پيغمبر (صلي عليه  و آله ) فرمودند : « كسي كه به نماز اهميت ندهد و آن را سبك بشمارد ، سزاوار عذاب آخرت است . »

حضرت  صادق (عليه السلام )فرمودند : « هنگامي كه شخص نماز خود را سبك مي شمارد و آن را با عجله انجام مي دهد تا به كارهاي خود برسد ، خداوند به ملائكه مي فرمايد : اين شخص چنين گمان مي كند كه بر آورده شدن احتياجاتش در دست من نيست آيا نمي داند كه برآورده شدن تمام احتياجاتش در دست من است ؟ »

حضرت باقر(عليه السلام ) فرمود كه حضرت پيغمبر (صلي الله عليه و آله ) روزي در مسجد تشريف  داشتند  مردي وارد  و  مشغول نماز شد و ركوع و سجودش را بطور كامل نياورد و مانند  كلاغي  كه  منقار  خود  را زود زود به زمين مي زند و از زمين بر مي دارد ، با عجله به

ركوع  و  سجده  مي رفت و  بر  مي  خاست حضرتش فرمودند : « اگر اين مرد در حالي كه نمازش اينطور است از دنيا برود به دين من از دنيا نرفته است . »و  نيز حضرت رسول اكرم (صلي عليه و آله )  در  آن  لحظه اي كه چشم از اين جهان مي بسست  فرمودند  :  «  كسي كه نماز خود را سبك مي شمارد از امت من نيست ، و در روز قيامت در كنار حوض كوثر، بر من وارد نخواهد شد .»

حضرت صادق (عليه السلام )نيز در هنگام ار تحال به جهان آخرت فرمودند : « شفاعت ما در روز قيامت ، به كسي كه نماز خود را سبك مي شمارد ، نخواهد رسيد .»

 

عواقب ترك نماز

 

 تعدا د بسياري از احاديث اهل بيت  عصمت  (سلام الله عليهم ) ترك  نماز  را  ،  يكي  از گناهان  كبيره كه موجب عذاب سخت جهنم است ، شمرده و بلكه آن را گناهي معادل كفر معرفي نموده اند و دوبارة عواقب زيانبار ، آن مطالبي گفته اند :

حضرت پيغمبر (صلي الله عليه و آله  ) فرمودند : « ميان ايمان وكفر فاصله اي جز ترك نماز وجود ندارد .» حضرت  صديقة كبري (سلام الله عليها ) از پدر بزرگوارش پرسيد : « مجازات كسي كه به نماز اهميت نمي دهد ، چيست ؟» حضرتش در پاسخ فرمودند  :  «  خداوند  كسي  را  أه  به  نماز جود اهميت نمي هد به 15 خصلت مجازات مي كند ، كه 6تا از آنها در دنيا و 3تا هنگام مرگ و 3تا در قبر و 3تا در روز قيامت است .

و آن شش تا كه در دنيا است اين است : بركت از عمر او و همچنين از مال او برداشته مي شود  و  آثار  صالحان  از قيافه  و  سيماي او محو مي گردد ، به اعمال نيك ديگر او نيز اجر كامل داده نمي شود ،  دعاهاي او  مستجاب نمي شود  و  از دعاهاي صالحان بهره اي به او نمي رسد.و آن سه تا كه با هنگام مرگ او ارتباط دارد اين است : با ذلت و گرسنگي و تشنگي مورد قبض روح واقع مي شود .

و آن سه تا كه در قبر او است اين  است  :  خداوند  فرشته اي را مي گمارد كه در قبر او را عذاب كند و به تنگي و تاريكي قبر نيز محكوم مي گردد .و آن سه تا كه در قيامت  است  اين است : كه هنگام خروج قبر فرشته اي او را به رو ، در روي زمين  مي كشد  و  به اين ترتيب محشور    مي شود و با شدت به حساب او رسيدگي مي شود  و خداوند هرگز نظر لطف بر او نمي افكند و سر انجام به عذاب جهنم گرفتار مي گردد .

 

عادت دادن كودكان به نماز

 

براي اينكه كودكان،درموقع بلوغ كه نمازبرآنها  مانند  ساير وظايف  اسلامي ، واجب ميشود  آن  را  مرتب  بخوانند ، مستحب است پدر و مادر فرزندان خود را در دوران قبل از بلوغ به خواندن نماز وادار نمايند .كه  از حضرت پيغمبر (صلي الله عليه و آله ) و حضرت صادق (عليه السلام ) نقل شده است كه فرموده اند : « فرزندان خود را در سن هقت سالگي ، به نماز خواندن وادار نماييد .» د ر  انجام  اين  تمرين  علاوه  بر  اينكه  پدر و مادر گوشة ازز مسئوليت خود را در رابطه با تربيت  فرزند خودعملي مي نمايند ، بر پاية روايات اسلامي ، ثواب و پاداش بسياري نيز به دست مي آورند ، زيرا باعث مي شوند كه  فرزندانشان به خواندن نماز عادت كند تا پس از بلوغ آمادگي كاملي براي خواندن نماز بطور مرتب داشته باشند .بعلاوه  در  تمرين  نماز  لازم است مقدمه مسائل وضو و كيفيت وضو گرفتن را نيز به او ياد

داده باشند .

 

 

 

موانع قبول نماز

 

بر اساس احاديثي كه از اهل بيت عصمت  (سلام الله عليهم )  رسيده است  اخلاق پست و بعضي از اعمال زشت انسان مانع قبول شدن نماز در درگاه حق تعالي مي گردد .كساني  كه  داراي  خوي  حسد  ،  تكبر ، عجب ، غرور و امثال اينها باشند يا مرتكب اعمال

زشتي  مانند  ،  غيبت كردن  ،  خوردن حرام  ،  آشاميدن مسكرات  ، دادن خمس  و  زكات باشد ، نمازشان قبول درگاه خداوند نيست .

مسلمانان بايد از اينها نيز اجتناب كنند تا اين عبادت مهم مورد قبول قرار بگيرد و همچنين كارهاي  ثواب  نماز را كم مي كند بجا نياورد ، مثلاً در حال خواب آلودگي و خودداري از بول به نماز نايستد  و  در موقع نماز به آسمان نگاه نكند و نيز كارهايي كه ثواب نماز را زياد مي

كند  بجا آورد  ،  مثلاً انگشتر  عقيقي  به دست كند و لباسي پاكيزه بپوشد و شانه و مسواك كند و خود را خوشبو نمايد .

 

نماز هاي واجب

 

نمازهاي واجب شش است : 

اول:

نماز يوميه

دوم :

نماز آيات ،

سوم :

نماز ميت ،

چهارم :

نماز طواف واجب خانة كعبه ،

پنجم :

نماز قضاي پدر ، و مادر كه بر پسر بزرگتر واجب است . ششم :نمازي كه به واسطة اجاره و نذر و قسم و عهد واجب مي شود .

 

 

 

 

نمازهاي واجب يوميه

 

نمازهاي  واجب  يوميه  پنج است  :  ظهر و عصر هر كدام چهار ركعت ، مغرب سه ركعت ، عشاء چهار ركعت ، صبح دو ركعت .

 

وقت نماز ظهر و عصر

 

( مساله 730 ) اگر  چوب يا  چيزي مانند  آن را  ،  راست  در زمين هموار فرو برند صبح كه خورشيد  بيرون مي آيد ، ساية آن به طرف مغرب  مي افتد  و  هر چه آفتاب بالا مي آيد اين سايه كم مي شود و در شهر هاي ما در اول ظهر شرعي به آخرين  درجة  كمي  مي رسد  و ظهر  كه  گذشت  ، ساية آن به طرف مشرق بر مي گردد و هر چه خورشيد رو به مغرب مي رود ،  سايه زيادتر مي شود ، بنابراين وقتي سايه به آخرين درجةْ كمي رسيد و دو مرتبه رو به  زياد شدن  گذاشت معلوم مي شود ظهر شرعي شده است ، ولي در بعضي شهر ها مثل مكه كه گاهي موقع ظهر  سايه  به  كلي  از بين مي رود ، بعد از آنكه سايه دوباره پيدا شد ، معلوم مي شود ظهر شده است .

( مساله 731 )  چوب  يا  چيز  ديگري  را كه براي معين كردن ظهر به زمين فرو مي برند ، شاخص گويند .

( مساله 732 )  نماز  ظهر  و  عصر  هر كدام  وقت  مخصوص  و  مشتركي  دارند  ،  وقت مخصوص نماز ظهر ، از اول ظهر است تا وقتي  كه  از  ظهر  به  اندازة  خواندن  نماز  ظهر بگذرد  .  و وقت مخصوص نماز عصر موقعي است كه به اندازة خواندن نماز عصر ، وقت به

مغرب  مانده باشد  ،  كه اگر كسي تا اين موقع نماز ظهر را عمداً نخواند ، نماز ظهر او قضا شده و  بايد  نماز  عصر  بخواند . ولي اگر سهواً نماز عصر را جلوتر بخواند ، نماز ظهر را در وقت اختصاصي عصر،به نيت ادا بخواند وما بين وقت مخصوص نماز ظهرو وقت مخصوص

نماز عصر ، وقت مشترك نماز ظهر و نماز عصر است . و اگر كسي  در  اين   وقت  اشتباهاً نماز ظهر يا عصر را در وقت مخصوص ديگري بخواند ، نمازش صحيح است .

( مساله 733 ) اگر  پيش از خواندن نماز ظهر سهواً مشغول نماز عصر شود ، و در بين نماز بفهمد  اشتباه  كرده است  ،  چنانچه  در  وقت  مشترك باشد  ، بايد نيت را به نماز ظهر بر گرداند  ، يعني نيت كند كه آنچه تا حال خوانده ام  و آنچه را مشغولم و آنچه بعد مي خوانم ، همه  نماز ظهر باشد  و  بعد  از  آنكه نماز را تمام كرد ، نماز عصر را بخواند و اگر در وقت مخصوص به ظهر باشد ، و اگر تمام نماز عصر را در وقت اختصاصي ظهر بخواند و از وقت مشترك  چيزي درك نكند ، نماز باطل است و از آن صرف نظر كند و نماز ظهر و عصر را به

ترتيب بجا بيآورد .

( مساله 734 ) در روز جمعه انسان مي تواند  بجاي نماز ظهر دو ركعت نماز جمعه بخواند ، ولي  بهتر  آن است كه  نماز  جمعه  بخواند  و  احتياط  مستحب آن است كه اگر نماز جمعه خواند نماز ظهر را هم بخواند . و اين احتياط خيلي مطلوب است .

( مساله 735 ) احتياط واجب آن است كه نما زجمعه  را  از موقعي  كه  عرفاً  اول  ظهر  مي گويند تاخير نيندازد و اگر از اوائل ظهر تاخير ا فتاد  ،  بجاي  نماز جمعه نماز ظهر بخواند .

 

وقت نماز مغرب و عشاء

 

( مساله 736 )  مغرب موقعي است كه سرخي مشرق كه بعد از غروب آفتاب پيدا مي شود ، از بين برود .

(مساله 737 ) نماز مغرب وعشاءهركدام وقت مخصوص ومشتركي دارند ، وقت مخصوص نمازمغرب از اول مغرب است ، تا وقتي كه از مغرب به اندازة خواندن سه ركعت نماز بگذرد  كه اگر كسي مثلاً مسافر باشد و تمام نماز عشاء را سهواً در اين وقت بخواند صحيح است

احتياط مستحب آن است كه بعد از نماز مغرب و عشا را دوباره بخواند ، و  وقت  مخصوص نماز  عشا موقعي است  كه  به  اندازة  خواندن  نماز  عشا به نصف شب مانده باشد كه اگر كسي تا اين موقع نماز مغرب را عمداً نخواند ، بايد اول نماز عشا و بعد از آن نماز مغرب را

بخواند   ،  ولي  اگر نماز عشا را در صورتي كه مسافر نيست در وقت مخصوص نماز مغرب سهواً  بخواند و تا آخر نماز متوجه نشود تاعدول به نماز مغرب كند ، نماز عشا صحيح است و  بايد نماز مغرب را بعد از آن بخواند . و بين وقت مخصوص نماز مغرب و وقت مخصوص

نماز  عشا  وقت  مشترك  نماز  مغرب و عشا است ، كه اگر كسي در اين وقت اشتباهاً نماز عشا  را  پيش  از نماز مغرب بخواند و بعد از نماز ملتفت شود ، نمازش صحيح است و بايد نماز مغرب را بعد از آن بجا آورد .

( مساله 738 )  وقت  مخصوص  و  مشترك كه  معني  آن  در مساله پيش گفته شد ، براي اشخاص  فرق  مي كند  ، مثلاً اگر به اندازة خواندن دو ركعت نماز از اول ظهر بگذرد ، وقت مخصوص  نماز  ظهر  كسي  كه  مسافر  است تمام شده و داخل وقت مشترك مي شود ، و براي كسي كه مسافر نيست ، بايد به اندازه خواندن چهار ركعت نماز بگذرد .

( مساله 739 ) اگر  پيش  از  خواندن نماز مغرب ، سهواً مشغول نماز و عشا شود و در بين نمازبفهمدكه اشتباه كرده،چنانچه تمام آنچه راخوانده يا مقداري از آن را ، در وقت مشترك خوانده  و  به ركوع ركعت چهارم نرفته است ، بايد نيت را به نماز مغرب بر گرداند و نماز را

تمام كند  و  بعد  نماز  عشا را بخواند و اگر به ركوع ركعت چهارم رفته نماز عشا او صحيح است و بايد نماز مغرب را بعد از آن بخواند .

( مساله 740 ) آخر  وقت  نماز  عشا نصف شب است .  و شب را بايد از اول غروب تا اذان صبح حساب كرد نه تا اول آفتاب .

( مساله 741 ) اگر از  روي معصيت ، يا به واسطة عذري نماز مغرب يا نماز عشا را تا نصف شب  نخواند،  بنابر احتياط واجب بايد تا قبل از اذان صبح ، بدون اينكه نيت ادا و قضا كند ،  بجا آورد .                                                   

 

وقت نماز صبح

 

( مساله 742 ) نزديك  اذان  صبح از طرف مشرق ، سفيده اي رو به بالا حركت مي كند كه آن رافجر اول گويند، موقعي كه آن سفيده پهن شد ، فجر دوم و اول و قت نماز صبح است  و آخر وقت نماز صبح موقعي است كه آفتاب بيرون مي آيد .     

 

 

احكام وقت نماز

 

(مساله743)  موقعي انسان  ميتواند مشغول نماز شود ، كه يقين كند وقت داخل شده است ، يا  دو  مرد  عادلبه  داخل شدن وقت خبر دهند ، و اقوي اين است كه اخبار يك مرد عادل نيز كفايت مي كند .

( مساله 744 ) نابينا وكسي كه در زندان است و مانند اينها بنابر احتياط واجب بايد تا يقين به  د اخل  شدن وقت نكنند  ،  مشغول  نماز نشوند ، ولي اگر انسان به واسطة ابر يا غبار و مانند اينها كه براي همه مانع از يقين كردن است ، نتواند در اول وقت نماز ، به داخل شدن

وقت يقين كند، چنانچه گمان داشته باشد كه وقت داخل شده ، مي تواند مشغول نمازشود.

( مساله 745 ) اگر  دو  يا يك مرد عادل به داخل شدن وقت خبر دهند ، يا انسان يقين كند كه وقت نماز شده و مشغول نماز شود و در بين نماز بفهمد كه هنوز وقت داخل نشده ، نماز او باطل است . و همچنين است اگر بعد از نماز بفهمد كه تمام نماز را پيش از وقت خوانده ، ولي  اگر  در  بين نماز  بفهمد  وقت داخل شده ، يا بعد از نماز بفهمد كه در بين نماز وقت داخل شده ، نماز او صحيح است .                    

( مساله 746 ) اگر انسان ملتفت نباشد كه بايد  با  يقين  به  داخل شدن وقت مشغول نماز شود ، چنانچه بعد از نماز بفهمد كه تمام نماز را  در  وقت  خوانده  ،  نماز او صحيح است و اگر بفهمد تمام نماز را پيش از وقت خوانده يا بفهمد كه در بين نماز وقت داخل شده است ، نمازش باطل است .

( مساله 747 )  اگر  يقين  كند وقت داخل شده و مشغول نماز شود و در بين نماز شك كند  كه  وقت  داخل شده يا نه ، نماز باطل است ولي اگر در بين نماز يقين داشته باشد كه وقت شد ه، و شك كند كه آنچه از نماز خوانده در وقت بوده يا نه ، نمازش صحيح است ولي اگر بداند جزئي از نماز در خارج وقت بوده ، نماز او باطل است .

( مساله 748 )  اگر  وقت نماز بقدري تنگ است كه به واسطة بجا آوردن بعضي از كارهاي مستحب  نماز  مقداري  از  آن بعد از وقت خوانده مي شود ، بايد آن مستحب را بجا نياورد، مثلاً  اگر  به  واسطه خواندن قنوت مقداري از نماز بعد از وقت خوانده مي شود ، بايد قنوت نخواند و اگر بخواند معصيت كرده ، ولي نماز او صحيح است .

( مساله 749 ) كسي  كه  به  اندازة خواندن يك ركعت نماز وقت دارد ، بايد نماز را به نيت اداء بخواند ، ولي نبايد عمداً نماز را تا اين وقت تاخير بيندازد .

(مساله 750 ) كسي كه مسافر نيست ، اگر تا مغرب به اندازة خواندن پنج ركعت نماز وقت دارد  ،  بايد  نماز  ظهر  و عصر هر دو را بخواند و اگر كمتر وقت دارد بايد فقط نماز عصر را بخواند و بعداً نماز ظهر را قضا كند و اگر تا  نصف  شب  به اندازة خواندن چهار ركعت نماز

وقت دارد ، بايد نماز مغرب و عشا را بخواند و اگر كمتر وقت دارد ، بايد فقط عشا را بخواند و بعداً بايد نماز مغرب را بخواند و به احتياط واجب نيت ادا و قضا ننمايد .



قبل فهرست بعد