قبل فهرست بعد


ج: اگر منظور فرار از ربا بوده گرفتن اضافى حرام و ربا مى‏باشد و اگر چنين قصدى در بين نبوده و تمكّن از پرداخت ندارد بايد به وى مهلت داده شود تا در وقت تمكّن بدهى خود را پرداخت نمايد.

س 481 - آيا مضاربه بر مال مشاع صحيح است؟

ج: بلى صحيح است.

س 482 - آيا در مضاربه، تعيين مدّت شرط است؟

ج: تعيين مدّت در مضاربه شرط نيست.

س 483 - شخصى پول خود را در اختيار فردى به عنوان عامل قرار مى‏دهد تا اين فرد ماهيانه مبلغى را به صاحب پول بپردازد آيا پرداخت سود تحت عناوين ذيل صحيح است؟

1 - عامل پول را در معاملات شرعى استفاده كند و ماهيانه سود ثابت بپردازد.

2 - عامل على الحساب مبلغى را ماهيانه بپردازد و در پايان پس از محاسبه دقيق به همان مبلغ مذكور صلح كند.

3 - عامل على الحساب مبلغى را ماهيانه بپردازد و در پايان بدون محاسبه به همان مبلغ مذكور صلح كند؟

4 - عامل پول را در كارى غير از معاملات استفاده كند (مثلاً اداء قرض يا خريد ماشين جهت استفاده شخصى و غيره) و ماهيانه سود ثابت على الحساب بپردازد.

ج: مضاربه شماره «2» صحيح است.

س 484 - اگر صاحب سرمايه، سرمايه خود را از عامل طلب نمايد ولى عامل سرمايه او رإ؛ظط ظظ به صورت جنس در دست داشته باشد و در همين حال عامل از شخص ثالثى پول جهت انجام كار دريافت نمايد و همان پول را به شخص اول بدهد و جنس را به حساب شخص ثالث بگذارد چه حكمى دارد؟

ج: عامل مى‏تواند جنس را براى شخص ثالث خريدارى نمايد وپول رابه صاحب سرمايه اولى بدهد.

س 485 - اگر صاحب پول به عامل پولى پرداخت كند اما هيچ گونه مطلبى پيرامون پرداخت سود به زبان نياورد هر چند كه در دل نيت گرفتن سود و عامل نيت پرداخت سود داشته باشد (و ماهيانه مبلغى بپردازد)

ج: اگر هدف فرار از ربا نباشد مى‏تواند ماهيانه مبلغى به وى بعنوان هديه بدهد.

شرط درمضاربه

س 486 - اگر صاحب سرمايه در همان ابتداى پرداخت پول به عامل، بخواهد اصل سرمايه خود را به طريقى از طرف عامل تضمين كند، آيا مى‏تواند.درضمن عقد مضاربه شرط كند كه اگر خسارتى به اصل سرمايه وارد شد عامل آن رااز مال خود بدهد؟

ج: بلى، مى‏تواند.

س 487 - قرارداد مضاربه‏اى با توافق سود مثلاً يكساله على الحساب منقعد مى‏شود البته بطور قرارداد مستقل يا در ضمن عقد مضاربه شرط مى‏شود در صورتى كه سود حاصل از مبلغ تعيين شده به صورت على الحساب، بيشتر باشد، صاحب سرمايه مقدار اضافه را به عامل، هبه كند و در فرضى كه سود حاصل كمتر از مقدار تعيين شده باشد، عامل نقصان را جبران كند. لطفاً از لحاظ شرعى حكم اين نحوه قراداد يا شرط مستقل يإ؛ظظ ظظ ضميمه را بيان نماييد.

ج: در مضاربه لازم است كه مقدار سود ميان مالك و عامل بر اساس كسر (صدى چند از سود، مال مالك و صدى چند، مال عامل باشد) معيّن شود، بلى مى‏توان شرط كرد كه اگر ضررى بوجود آمد عامل مثلاً آنرا از كيسه خود جبران كند.

تخلف عامل از تعهدات

س 488 - اگر صاحب سرمايه پول خود را جهت انجام معاملات (مضاربه) در اختيار عامل قرار دهد، امّا عامل آن را مثلاً به عنوان پيش پرداخت اجاره منزل بپردازد و از جانب خود ماهيانه سودى به صاحب پول بدهد چه حكمى دارد؟

ج: عامل مى‏تواند مبلغى را به عنوان هبه به صاحب پول بدهد ولى چون مال را در مضاربه به كار نبرده، خلاف كرده و اگر مال تلف شود ضامن است.

س 489 - آيا عامل مى‏تواند سرمايه‏اى را كه تحت عناوين مضاربه يا وكالت در اختيار اوست به ديگران قرض دهد؟

ج: خير جايز نيست.

س 490 - اگر عامل در معاملات متضرّر شود و اصل سرمايه را از دست دهد، امّا بدون اينكه اين مطلب را به كسى بگويد از اشخاص ديگر تحت عنوان مضاربه و غير مجدّداً پولى دريافت نموده و به اشخاصى كه ابتدا از آنها پول دريافت كرده بپردازد، چه حكمى دارد؟

ج: جايز نيست.

س 491 - چنانچه عامل در معاملات دچار ضرر و زيان شود و اصل سرمايه از بين برود اما بدون اينكه اين مطلب را به صاحب پول بگويد كماكان سود ثابت را بپردازد اين سود براى پرداخت كننده و همچنين دريافت كننده چه حكمى دارد؟

ج: عامل مى‏تواند ماهيانه هر مبلغى كه بخواهد بدون شرط قبلى بعنوان هبه به صاحب پول بدهد.

س 492 - اگر صاحب سرمايه در همان ابتداى پرداخت پول به عامل بخواهد اصل سرمايه خود را به طريقى از طرف عامل تضمين كند آيا مى‏تواند با پرداخت مبلغى به عنوان حق بيمه به عامل، سرمايه خود را بيمه كند كه در صورت ضرر و زيان بتواند اصل سرمايه خود را تحت عنوان بيمه پس بگيرد؟

ج: مى‏تواند در ضمن عقد مضاربه شرط كند كه اگ خسارتى به اصل سرمايه وارد شد، عامل آن را از مال خود بدهد.

س 493 - آيا مى‏توان در مضاربه به مقدارى طلاى آب شده را به عنوان سرمايه به عامل داد تا او پس از انجام اعمال تجارى اعم از خريد و فروش طلا و زيور آلات و امثال آن اصل سرمايه (مثل آن) و مقدار سهم سود مالك را تحويل دهد؟ اگر اين عقد يا قرارداد مضاربه محسوب نمى‏شود آيا از نظر شرعى اشكالى بر آن و سود حاصله مترتب است؟

ج: در مضاربه لازم است كه رأس المال طلا و يا نقره سكّه دار و يا اوراق نقديّه باشد. على هذا در غير اينها مضاربه صحيح نيست چنانچه با همين حال عامل معاملاتى را انجام داده و مورد تأييد صاحب رأس المال باشد تمام سود آن متعلق به صاحب رأس المال خواهد بود، و عامل اگر به دستور وى اين معاملات را انجام داده حق اجرة المثل را دارد.

احكام هبه‏

س 494 - در مدارس معمولاً به جهت قدر دانى از مربيّان و معلّمين هدايايى از طرف مدرسه يا از طرف دانش‏آموزان، به مناسبت روز گراميداشت مقام معلّم اهداء مى‏كنند آيا گرفتن اينگونه هدايا شرعاً اشكال دارد؟

ج: دادن اين گونه هدايا، به معلّمان در هر دو مورد اشكالى ندارد، ولى اگر در موردى بدانيم كه هديه دهنده نظرى دارد و مى‏خواهد با او بر خلاف ضوابط عمل شود بايد از گرفتن آن خوددارى گردد.

س 495 - اخيراً مشاهده مى‏شود كه مسابقات مختلفى انجام مى‏گيرد كه شرط شركت در اين مسابقه پرداخت مبلغى معين به همه پاسخ‏هاى صحيح مسابقه مى‏باشد كه البته به ادعاى برگزار كنندگان اين مسابقات جوايزى نيز از همين مبالغ جمع آورى شده به تعداد محدودى به قيد قرعه مى‏دهند و اضافه را به ادّعاى خودشان به مصرف آن مركز يا امور خيريه مى‏رسانند؟

سؤال اين است اوّلاً شركت در اين مسابقه جايز است؟ ثانياً پرداخت اين مبلغ در صورت جواز، مسابقه و اخذ پرداخت وجه چگونه بايد باشد؟

ج: چون اهداء كنندگان آن پول‏ها را هبه مى‏كنند و از پولهاى جمع آورى شده به عدّه‏اى از افراد با قرعه داده مى‏شود و در راه مشروع صرف مى‏شود اشكال ندارد.

س - آيا اهداء ثواب واجبات عينى شخصىِ عبادى مانند نماز يوميّه و واجبات مالى مانند خمس به ارواح انبياء و اولياء و يا به عنوان مثال به ذوى الحقوق و غيره جايز است يا خير؟ چنانچه ظاهراً در اعمال مستحبى بى اشكال است.

ج: در فرض سؤال اهداء ثواب جايز است.

س 496 - خانواده‏اى با پول شيربهائى كه از داماد گرفته‏اند براى عروس جهيزيه خريده‏اند پس از چندى امر آنان منجر به طلاق شده است. حال هنگام جدايى آيا لوازم و جهيزيه خانه از آن شوهر است يا زن؟

ج: بستگى به آداب و رسوم هر محل دارد كه به چه نيّت مى‏دهند اگر بقصد هبه داده‏اند چنانچه عين آن باقى است و عروس هم رَحِم آنان نباشد مى‏توانند پس بگيرند و اگر باقى نيست نمى‏توانند پس بگيرند و چنانچه بعنوان بخشى از مهر داده باشند متعلّق به عروس است و نمى‏توانند پس بگيرند.

س 497 - شخصى بخاطر فعاليت و تلاش در مجموعه‏اى در سال 77 به رتبه اول برگزيده شده است و در سال 78 هديه‏اى قابل توجه بخاطر رتبه اوّل به مجموعه اهداء گرديده است حال سؤال اين است كه هديه براى شخص ساعى و تلاشگر است يا براى افراد ديگر؟ اگر شخص تلاشگر از مجموعه در سال بعد جدا شود آيا هديه براى شخص جايگزين است يا شخص تلاشگر؟

ج: اگر هديه به مجموعه اهداء شده متعلّق به مجموعه است نه فرد، چنانچه اگر به فرد داده شده مربوط به شخص او مى‏باشد.

س 498 - مردى براى زن خود مقدارى زيور آلات و طلا كه تقريباً به قيمت امروز پانصد هزار تومان مى‏باشد، خريده و بعد از 14 سال مرد زن خود را طلاق مى‏دهد يا به عللى زن از مرد طلاق مى‏گيرد امّا مرد زيور آلات را همراه با آنچه از قبل براى خود زن بوده است را پس مى‏گيرد و ادّعا مى‏كند كه در حال همسرى، براى شما خريدم و بخشيدم. و زن نيز ادّعاء مى‏كند من در خانه تو خانه دارى و بچّه دارى كرده‏ام، و مرد با وعده اينكه: ثُلث خانه‏اى را كه مى‏سازم به نام شما خواهم كرد، طلاها را پس گرفته و او را طلاق مى‏دهد. آيا مرد حقّ دارد زيور آلات را بگيرد يا به وعده خود عمل ننمايد؟

ج: طلاهائى كه شوهر به زن هبه نموده اگر عين آنها باقى است شوهر مى‏تواند آنها را مسترد نمايد و طلاهائى كه مربوط به خود زن بوده و شوهر بر داشته كه خانه بخرد يا بسازد بايد يا خود آنها يا عوض آنها را به زن مسترد نمايد و كارهائيكه زن در خانه شوهر انجام داده و همچنين بچه‏دارى اگر مجّانى انجام نداده حق اجرت المثل از شوهر را دارد.

س 499 - آيا مى‏توان به حمل (در شكم مادر) چيزى را هبه نمود؟ اگر هبه مزبور امكان‏پذير است چه كسى بايد آن را «قبول» كند؟ آيا پدر يا جدّ پدرى قبل از تولّد، بر حمل ولايت دارد؟

ج: خير به حمل نمى‏توان هبه نمود.

س 500 - در ازدواج دختر و پسرى پدر داماد مبلغى به پدر عروس بعنوان شير بهاء داده و اين كار بعد از آن كه به محضر رفته بودند انجام شده است امّا قبل از آزمايش بنا به عللى برنامه بهم مى‏خورد، آيا اين پول به صاحب اصلى يعنى پدر داماد مى‏رسد يا خير؟

ج: در فرض مذكور، اگر بعنوان حقّ الزحمه و جعاله به پدر دختر داده كه موضوع ازدواج را عملى سازد بعد از آنكه امر ازدواج عملى نشد به پدر داماد مسترد مى‏شود، همچنين اگر بعنوان هبه غير معوّضه به وى داده شده و آن مال باقى است باز هم پدر داماد مى‏تواند آن را مسترد نمايد ولى اگر بعنوان هبه معوّضه به او داده يا هبه مطلق بوده و آن مال باقى نمانده است به پدر داماد مسترد نميشود.

س 501 - مردى دو دانگ از شش دانگ ملك خود را به همسرش بصورت هبه غير معوّض واگذار نموده (بدون منافع) و هنوز قبض صورت نگرفته بدلائل مختلف از قصد خود برگشته است، آيا زن مى‏تواند او را ملزم به انتقال سند نمايد يا اساساً ادّعايى بنمايد ياخير؟

ج: در فرض سؤال زن نسبت به ملك مذكور حقّى ندارد.

احكام قرض

س 502 - اخيراً در بين مردم مرسوم شده كه عده‏اى پول روى هم مى‏گذارند (مثلاً هر نفرى 5000 تومان) و هر ماه يك مرتبه قرعه كشى مى‏كنند و كلِّ آن پول را به صورت وام به يكى از همان افراد صاحب پول مى‏دهند بدون اين كه زياده و بهره‏اى در كار باشد (يعنى به صورت قرض الحسنه) نظر مبارك در اين باره چيست؟ لازم به ذكر است پول را به شرط قرعه كشى و اين كه نامشان در قرعه لحاظ شود مى‏دهند.

ج: در فرض مذكور كه منظورِ دهندگانِ پول، قرض الحسنه است اشكال ندارد.

س 503 - با توجه به تورم موجود در كشور و كاهش ارزش پول و مسائل نقدينگى حتى اگر تأخيرى در اداى بدهى صورت نگيرد آيا قرض دهنده پول مى‏تواند ارزش آن را مطالبه نمايد؟

ج: خير.

احكام رهن‏

س 504 - آيا عقد رهن از طرف راهن و مرتهن لازم است يا فقط از طرف راهن؟

ج: از طرف راهن لازم و از طرف مرتهن جايز است.

س 505 - آيا در رهن استمرار قبض شرط است؟

ج: استمرار شرط نيست.

س 506 - اخيراً رايج گرديده است كه مردم، املاك خود از قبيل خانه و يا باغ را بعنوان رهن در اختيار ديگران قرار مى‏دهند و مبلغى را تحت عنوان رهن براى مدّتى مشخص تا زمانى كه طرف مقابل از ملك استفاده مى‏كند، دريافت مى‏كنند و بنده نيز قطعه باغ انارى دارم كه آنرا با خواهرانم و مادرم شريك هستيم و من سهم آنها را اجاره كرده و كل باغ را به شخصى به عنوان رهن داده‏ام تا در قبال عمليات و نگهدارى باغ، محصول آن را برداشت نمايد، ولى بعداً از چند نفر از آقايان علماء راجع به اين مسأله سؤال كردم در جواب مى‏گويند كه معامله رهن ملك در اصل باطل است، با توجه به اينكه بنده در زمان انجام اين معامله بر مسأله جاهل بوده‏ام ضمن روشن نمودن مسئله رهن باغ و ملك، تكليف بنده را در رابطه با اين معامله روشن فرماييد.

ج: در فرض مذكور كه شما باغ را در اختيار آن شخص قرار داده و از او پولى را بعنوان قرض گرفته و در ضمن شرط كرده‏ايد كه آن شخص در مقابل استفاده از باغ چيزى به مالك باغ نپردازد معامله ربوى و باطل و حرام است و اكنون حكم شرعى اين است كه پولى را كه بعنوان قرض گرفته‏ايد به صاحب پول بدهيد و او هم عوض منافعى را كه از آن باغ برده است به صاحب باغ بپردازد و اگر بعد از توبه يكديگر را حلال كنند نيز برئ الذّمه مى‏شوند. براى توضيح بيشتر به ص 607 توضيح المسائل مراجعه كنيد.

احكام وكالت‏

س 507 - شخصى زمينى دارد كه مى‏خواهد آنرا بفروشد و كسى را وكيل مى‏كند كه از طرف او زمين را برايش بفروشد. وكيل بعلت آشنايى با خريدار زمين را به قيمت بيشترى مى‏فروشد. آيا وكيل مى‏تواند بدون اطلاع صاحب زمين مبلغ اضافى را تصاحب كند يا خير؟

ج: اگر آن شخص، فقط وكيل در فروش بوده، بدون هيچگونه قرار و عقد لازمى، آن اضافه قيمت مال صاحب ملك است.

س 508 - صاحب پول به عامل وكالت مى‏دهد كه پول را در هرگونه معامله شرعى كه صلاح مى‏داند به كار برد و ماهيانه مبلغ مشخصى از سود به وى بپردازد و اضافه بر آن را به عنوان حق الوكاله، خود بردارد؟

ج: در صورتى كه منظور فرار از ربا نباشد و به مقدارى كه سود به صاحب پول مى‏دهد درآمد داشته باشد مانعى ندارد البته لازم است بعنوان قرض ماهيانه مبلغى به صاحب پول بدهد و بعد از پايان معامله از سود حاصله بعنوان طلب خود برداشت نمايد.

احكام ضمان‏

س 509 - آموزگارى به دليل اينكه دانش‏آموز تكاليف خود را انجام نداده يا در انجام آنها سهل انگارى نموده دفتر او را پاره مى‏كند، در اين صورت آيا ضامن مى‏باشد و بايد مثل آنرا تهيه نمايد يا خير؟

ج: بلى ضامن است.

س 510 - ضمانت غير پزشكان (شكسته بندان، داندانسازان و...) در موارد لطمه به بيمار چه حكمى دارد؟

ج: در صورتى كه متخصص، مجاز باشد و كوتاهى نكرده باشد ضامن نيست.

س 511 - با توجه به اينكه تشخيص بيمارى و تجويز دارو بعهده پزشك معالج واگذار شده و طبق قوانين موجود داروساز موظف به تحويل داروى تجويزى مى‏باشد، آيا داروساز نسبت به عوارض يا عواقب مفسده ناشى از تجويز غير علمى يا غير ضرورى و احياناً تجويز بر اساس سودجويى و غيره ضامن است؟ و با توجه به شرح فوق و با توجه به اطلاع علمى از عوارض مترقبه بعدى برئُ الزمه مى‏باشد؟

ج: در صورتى كه داروساز، علم و آگاهى نسبت به عواقب سوء استفاده دارو داشته باشد ضامن است.

س 512 - ماده 329 قانون مدنى ايران، ضمان تخريب كننده خانه غير، درصورت عدم امكان تجديد بنا به مثلِ اوليّه را بدون ذكر زمان آن، پرداخت قيمت دانسته است، با توجه به اينكه در موارد سكوت يا ابهام قوانين بايد به فتاوى معتبر فقهى مراجعه نمود خواهشمند است نظر معظم له را در خصوص زمان و ميزان ضمانِ تخريب كننده بيان فرمائيد؟

ج: اگر عمداً تخريب كرده بايد عاليترين قيمت را از زمان تخريب تا زمان پرداخت بپردازد.

احكام اجاره‏

س 513 - اگر شخصى مغازه‏اى را بدون سرقفلى اجاره نمايد كه در ضمن عقد اجاره شرط شده باشد كه حق انتقال به غير ندارد آيا بدون جلب رضايت موجر مى‏تواند مغازه را انتقال به غير دهد؟

ج: در فرض سؤال انتقال بغير جايز نيست.

س 514 - اگر بعد از انجام انتقال به غير و سپرى شدن مدّتى، موجر ناگزير از اعلام رضايت گردد (زيرا مبلغ اجاره به او داده نمى‏شده) آيا انتقال مغازه از مستأجر قبلى به مستأجر فعلى صحيح است؟ و اشكالى ندارد؟

ج: اجاره دوم فضولى است و منوط به اجازه موجر است اگر اجازه بدهد و آنرا تنفيذ كند انتقال به مستأجر دوّم صحيح است و الاّ باطل است.

س 515 - اگر پس از سالها، نيازِ شخصىِ موجر در دادگاه اثبات گردد، آيا مستأجر مى‏تواند جهت تخليه مغازه مبلغى را به هر عنوانى (حتى بيش از مبلغى را كه از اوّل اجاره تا به حال به جهت اجاره داده است) طلب نمايد؟

ج: در فرض سؤال حقى براى مستأجر پيدا نمى‏شود البتّه در صورت اختلاف و نزاع بايد به محكمه صالحه مراجعه شود.

س 516 - كسى كه تاكسى سوار شد - يا با كسى اجاره منزل را طى كرد و صاحب تاكسى يا صاحب خانه كرايه را گرفت و آن شخص خيال كرد كه كمتر گفته است مثلاً او گفت صدو پنجاه - آن هم شنيد پنجاه تومان و سوار شد - بعد نزاع شد آيا در اين صورت اجرة المثل.... است يا چيز ديگرى يا مصالحه و غيره؟

ج: يا مصالحه كنند يا اجرت المثل پرداخت نمايند.

احكام كسب و كار حرام‏

س 517 - اخيراً در جواهر فروشيها، انگشترهائى موجود مى‏باشد كه بنام طلاى سفيد و گويا آلياژى است تركيبى با طلاى زرد كه نقره‏اى رنگ مى‏باشد، حال سؤال اين است كه استعمال طلاى سفيد براى مردان چه حكمى دارد؟

ج: استعمال طلاى سفيد كه از لحاظ جنسيّت با طلاى زرد متغاير است براى مرد جائز است.

س 518 - كسى كه با پارتى و رابطه مشغول به كار شود آيا حقوق آن حلال است؟ و كسى كه اينگونه افراد را مى‏شناسد چه وظيفه‏اى دارد؟

ج: اگر بر خلاف مقررات حكومت اسلامى باشد، جايز نيست.

س 519 - عكس گرفتن نزد عكاس نامحرم و يا ظاهر كردن عكس توسط نامحرم چه آنكه عكس داراى حجاب باشد يا نباشد چگونه است؟

ج: اگر بدون حجاب باشد و ظاهر كننده وى را نشناسد اشكال ندارد، همچنين اگر با حجاب باشد، مانعى ندارد.

س 519 - تكليف كسانيكه مقدارى از پرده كعبه را به عنوان تبرّك كنده‏اند چيست؟

ج: نبايد از پرده كعبه چيزى كَند و اگر گناه كردند و مقدارى از آن را كَند با اجازه حاكم شرع مى‏توانند در آن تصرّف كنند.

س 520 - در چه صورت مراجعه مرد به دكتر زن و بالعكس اشكال ندارد؟

ج: اگر از جهت مهارت و حذاقت و امكان مراجعه و معالجه مساوى باشند و ضرورتى براى مراجعه به غير همجنس در بين نيست نمى‏تواند به غير همجنس مراجعه كند.

س 521 - احتراماً با عنايت به افزايش روز افزون مزاحمتهاى تلفنى در سطح جامعه مستدعى است حكم شرعى اين عمل غير انسانى را اعلام بفرمائيد؟

ج: مزاحمتهاى تلفنى، كار حرام و بسيار ناپسندى است و لازم است از آن اجتناب شود.

س 522 - سگ بازى و آوردن آن به خانه‏ها و ماشين‏ها و خيابانها كه نوعى تقليد از بيگانگان است چه صورت دارد؟

ج: اشكال دارد.

س 523 - نظر مبارك را در رابطه با سدّ معبر و مزاحمتهائى كه در عبور و مرور عمومى ايجاد مى‏شود ارائه فرمائيد؟

ج: در صورتى كه مزاحم عابرين باشند يا موجب زيان ديگران گردند جايز نيست.

س 524 - لطفاً بفرمائيد آيا «جايز نيست» با «حرام است» مترادف است يا نه؟ در صورت اختلاف توضيح دهيد.

ج: هر كجا حرام است جايز هم نمى‏باشد و بالعكس.

س 525 - بعضى از افراد در قسمتهايى از بدن و دستهاى خود خالكوبى مى‏كنند، آيا اينان مرتكب گناه شده‏اند يا خير؟

ج: اگر كلمات قرآن و نام خداوند و ائمه‏عليهم‏السلام نباشد و ضرر هم نداشته باشد، اشكال ندارد.



قبل فهرست بعد