فهرست بعد


بِسْم‌ِ اللهِ الْرَّحْمَن‌ِ الرَّحيِم‌

اَلْحَمْدُ للهِ الَّذي‌ِ اَحْسَن‌َ كُل‌َّ شَيءٍ خَلْقَه‌ُ ثُم‌َّ هَدي‌َ وَ الصَّلوة‌ُ وَ السَّلاَم‌ُ عَلي‌َ خَاتَم‌ِالرُّسُل‌، وَ هَادِي السُّبُل‌ِ، سَيِّدِنَا وَ نَبِيِّنَا اَبي الْقَاسِم‌ِ مُحَمَّدٍ، وَ اَلِه‌ِ الطّاهِرين‌َ، الهُداة‌ِاَلَمْهدِييّن‌َ سيَّمَا مَوْلاَنَا الحُجَّة‌ُ الثَّانِي عَشَر، الامام‌ُ المَهدِي‌ّ الْمُنْتَظَر، وَ اللّعن علي‌أعدائِهِم الضَالّين المضلّين‌.

حمد و ستايش مخصوص خداوندي است كه خلقت را با هدايت همراه‌گردانيد، و با چراغ هدايت راه هر موجودي را كه در كارگاه خلقت پديد آورد روشن كرد، و همه مخلوقات را به پيمودن صراط مستقيم رهنمون گرديد.

درود و سلام فراوان بر آفتاب عالمتاب هدايت الهي‌، حضرت محمّد بن‌عبدالله)ص( كه با نور پر بركت خود آفاق زندگي بشريت را روشن نمود، و سلام بي‌كران به اهل بيت مكرّم‌ او: كه هر يك مشعلي فروزان و روشني‌آفرين مي‌باشند و به فضاي زندگي نسلها و عصرها نور و درخشندگي‌بخشيدند.

بويژه سلام ما بر پيشگاه مقدّس ماه پر فروغ آسمان ولايت و هدايت‌، حضرت ولي عصر، (أَرْواحُنَا لِتُرَاب‌ِ مَقْدَمِه‌ِ الفِداَء) كه همه نعمت‌هاي خداوندي‌، و بركات و فيض الهي بر همه جهانيان در سايه نور پر بركت آن وجود مبارك و مقدس است كه‌:

بِيُمْنِه‌ِ رُزِق‌َ الْوَري‌َ، وَ بِوُجُودِه‌ِ ثَبَتَت‌ِ الاَرْض‌ُ وَ السَّماءُ، اَللَّهُم‌َّ عَجِّل فَرَجَه‌ُ، وَ سَهِّل‌ْمَخْرَجَه‌ُ، اللَّهُم‌َّ اَرِنَا الطَّلْعَة‌َ الرَّشِيْدَة‌َ وَ الْغُرَّة‌َ اَلحَميِدَة‌.

سلام ما بر علماي بزرگ و ربّاني اسلام‌ كه ستارگان برج فضيلت‌، و وارثان‌رسالت انبياء، و جانشينان اولياي خدا مي‌باشند، آنان كه در عصر غيبت‌حضرت صاحب الامر    )ع( وظيفه هدايت امّت اسلامي را بعهده گرفتند، و هيچگاه‌از پا ننشستند و خستگي نشناختند تا اين وظيفه مقدّس را به انجام رساندند:                                    

جَزاهُم‌ُ اللهُ عَن‌ِ الاسْلاَم‌ِ وَ أَهلِه‌ِ خَيْراً.

ما در اين كتاب با توفيق‌ خداوند تبارك و تعالي و توجّه حضرت‌ صاحب ‌الامر   )ع( تاريخ زندگاني آنها را با ابعاد مختلف‌، مورد بحث قرار خواهيم‌داد:

اللَّهُم‌َّ وَفِّقْنَا بِحَق‌ِّ مُحَمَّدٍ وَ آلِه‌ِ الاطْهَارِ.

هدايت فراگير خداوندي‌

موضوع هدايت موجودات‌، يكي از براهين مُتقن خداشناسي‌ است‌، و در قرآن كريم‌نيز در موارد متعددي پس از ذكر خلقت ـ با همه اسرار و شگفتهائي كه دارد ـهدايت الهي نيز ذكر شده است‌. براي نمونه به اين دو مورد توجه كنيد.

1. رَبُّنَا الَّذي‌ِ اَعْطَي كُل‌َّ شَي‌ءٍ خَلْقَه‌ُ ثُم‌َّ هَدَي‌َ.[1]

«خداي ما آن پروردگاري است‌، كه به هر چيزي خلقت مناسب داده‌، و سپس‌آن را رهبري و هدايت كرده است‌.»

2. سَبِّح‌ِ اسْم‌َ رَبِّك‌َ الاْعْلي‌َ الَّذي‌ِ خَلَق‌َ فَسَوَّي‌َ وَ الَّذي‌ِ قَدَّرَ فَهَدي‌َ.[2]

«تسبيح و ستايش كن پروردگاري را كه برتر و بالاتر از همه موجودات است‌، خدائي كه عالم را آفريد، و هر چه را كه آفريد در حدّ كمال خلقت كرد، خدائي كه‌هر چيز را اندازه‌اي داد و آن را هدايت نمود.»

هدايت‌ِ خداوند مهربان‌ همه موجودات را اعم از جمادات و گياهان و جانوران‌و انسان در بر گرفته است‌.

هدايت ا‌لهي در اجرام آسماني‌

مي‌دانيم كه در فضاي پهناور هستي‌، ميلياردها ستاره آسماني‌ كه با تلالوء و درخشندگي خاصّي زينت بخش اين سقف نيلگون مي‌باشند، در حال حركت‌هستند كه «در اين پرده يك رشته بيكار نيست‌».

ولي هر يك در مدار و مسير مخصوصي راه مي‌پيمايند، و در ظرف‌ميليونها سال كه اين حركت شتابنده ادامه داشته است هرگز با هم برخورد نكرده و نمي‌كنند، و بدون تخلّف هر يك راه خود را مي‌رود. اين خود يك‌نمونه بزرگي از هدايت پروردگار است كه‌:

               هزاران كشتي نـور اسـت تابان‌                     در ايـن دريـاي پهـناور شتـابـان‌

                   همه هستند سرگردان چو پركار                     پـديـد آرنـده خـود را طلبــكــار

              ترا بهتر زگردون رهبري نيست‌                     چرا كين نقش دائم سرسري نيست‌

                بلي در طبع هر داننده‌اي هست‌                     كه با گردنده گرداننده‌اي هست‌

حركات منظم زمين نمونه‌اي از هدايت الهي است‌

در اينجا لازم است توجه كنيم كه زمين‌ِ زير پاي ما نيز جزء همين منظومه و مجموعه است‌، و داراي حركت‌ هائي است كه همه آنها با نظم و برنامه دقيق براساس هدايت الهي صورت مي‌گيرد، و در «حركت انتقالي خود» ـ كه در مدار وسيعي به دور خورشيد مي‌گردد، و در نتيجه آن فصول چهار گانه سال كه‌پيدايش آن نقش مهمّي در فراهم آمدن نيازمنديهاي زندگي انسانها دارد به‌وجود مي‌آيد ـ در هر ثانيه 30 كيلومتر، و در هر دقيقه 300 فرسخ‌، و در هر ساعت 18 هزار فرسخ‌، در اين فضاي پهناور راه طي مي‌كند، و آفريدگار بزرگ جهان طوري آن را در اين حركت سريع و مداوم رهبري كرده و پيش مي‌ برد كه ما أصلاً اين حركت را حس‌ّ نمي‌كنيم چنانكه فرموده است‌:

هُوَ الَّذِي‌ِ جَعَل‌َ لَكُم‌ُ الاَرْض‌َ ذَلُولاً فَامْشُوا فِي مَنَاكِبِهَا و كُلُوا مِن‌ْ رِزْقِه‌ِ وَ الَيْه‌ِالنُّشُورُ.[3]

«خدا آن پروردگاري است كه زمين‌ِ زير پاي شما را ـ مانند شتر رهوار ـ در عين حركت خود رام و آرام گردانيده است‌. بنابراين‌، شما در پستي و بلنديهاي آن گام برداريد، و از انواع روزي ‌هائي كه در سطح آن فراهم شده‌ است استفاده كنيد، ولي بدانيد كه بازگشت همه شما به سوي اوست‌.»

اين بود نمونه‌اي از هدايت خداوند تبارك و تعالي در جهان بزرگتر، اكنون‌اگر ميل داريد جلوه‌اي از هدايت او را در جهان ريز و كوچكتر ببينيد، به جهان‌ريزترين موجودات خلقت يعني به جهان‌ِ «اتم‌ها» سري بزنيد.

هدايت در عالَم اتم‌ها

مي‌دانيم كه در يك قطره آب و در يك سر سوزن ميلياردها «اتم‌» موجود است‌، و اجزاء چرخنده هر يك از اتم‌هاي عناصرِ مختلف كه بر گِرد هسته مركز يخود با سرعت مي‌چرخند و در هر ثانيه هزاران 

كيلومتر راه را در يك محيط‌بسيار كوچكي طي مي‌كنند، هيچ وقت از مدار خود خارج نمي‌شوند، و با يكديگر اصطكاك پيدا نمي‌كنند.[4]

اين خود جلوه‌اي است از عنايت و هدايت خداوندي‌ كه اين مخلوقات را به اين‌ترتيب به حركت در آورده است‌.

هدايت الهي در عالم گياهان‌

مي‌دانيم تعداد، و انواع گياهان روي زمين‌، با گستردگي وسيعي كه دارند به چند صد هزار نوع بالغ مي‌شود، و با اينكه بر همه آنها يك خورشيد مي‌تابد، و يك ابر باران فرو مي‌ريزد، و يك نسيم مي‌وزد، و اغلب از يك زمين مي‌رويند با اين وصف در خاصيّت و اثر، در رنگ و بوي‌، با هم تفاوت دارند! اين شيرين‌است و آن ترش‌، اين چرب است و آن يك بدون چربي‌، اين گندم است و آن‌ عَدَس‌، اين سرخ است و آن سفيد، اين بنفش است آن زرد، اين خوشبو است و آن بدون بوي‌، اين خوشه زرّين انگور است و آن حُقّه ياقوت انار.

 عقل عـاجز شـود از خوشه زرّين عِنب‌                  فهـم حيـران شود از حـُقّه ياقوت انار

            ارغـوان ريخته بر درگه‌ِ خضراي چمن‌                  نقشهائي كه در او خـيره بماند أبصار

            ايـن هـنوز اول آثـار چهان افروز است‌                  باش‌، تا خيمه زند دولت نيسان و ايار

           خوشـه‌هاي رطـب از نـخل فرو آويزند                  نخـلبـنـدان قضـا و قـدر شـيريـنكار

            گـو نـظر بـاز كن‌، خلقـت نـارنج ببين‌                  اي كه باور بكني‌،في الشجرالاخضرنار

            تـا قيـامت سـخن انـدر كرم و قدرت او                 همه گويـند و يكـي گفتـه نيايد زهـزار

رمز اين تفاوتها اين است كه با هدايت پروردگار، ريشه هر نوع از انواع‌ گياهان‌، عناصر مخصوصي را كه در دل خاك موجود است‌، با ميزان و مقدار خاصي مي‌مكد و به ساقه گياه تحويل مي‌دهد، در ساقه گياه نيز با هدايت الهي ‌فعل و انفعال خاصي‌ّ صورت مي‌گيرد تا اين تنوّع دامنه دار، در صفحات‌مزارع و چمن تحقّق مي‌پذيرد.

اين هم يك نمونه از هدايت خداوند هدايتگر موجودات عالم هستي است و لذا:

                      هر گياهي كه از زمين رويد                     وحـده لا شريـك لَه‌ْ گويـد

نه تنها هر نوعي از انواع گياهان به ما درس توحيد مي‌دهد، بلكه ورقي از برگهاي هر گياه با انجام عمل كربن‌گيري‌ و تعرّق‌ و تنفّس خود ما را به پيمودن راه توحيد رهنمون مي‌شود.

            برگ درختان سبز در نظر هوشيار                    هر ورقش دفتريست معرفت كردگار

هدايت خداوند در عالم جانوران‌

در عالم جانوران نيز گستردگي وسيعي حكمفرماست‌، از حيوانات تك‌ ياخته‌اي گرفته تا پُرياختگان‌، از بي مهرگان گرفته تا مهره‌داران‌، در مهره‌داران نيز انواع ماهيان‌، دوزيستان‌، خزندگان‌، پرندگان و پستانداران‌وجود دارد، و همه اينها توليد مثل دارند، و به دنبال قوت و غذاي خود مي‌روند، آنچه را كه براي زندگي خود لازم مي‌دانند فراهم مي‌كنند، براي خود لانه و آشيانه مي‌سازند حتي دوست و دشمن خود را مي‌شناسند.

شما در لانه زنبور عسل و لانه مورچه و موريانه دقّت كنيد؛ تا نمونه‌أي از شاهكار خلقت را ببينيد، و لانه عنكبوت را با مثلّث‌ هاي متساوي السّاقين‌، و زاويه‌هاي منظم‌، و دايره‌هاي مرتب مورد بررسي قرار بدهيد كه اين حيوان با اينكه‌:

                  نه رياضي خوانده است نه هندسه           ‌       نه معلـّم ديـده اسـت نه مدرسـه‌

                   كــــــار آمـاده ولـي ابــزار نـه                   دائـره صـد جـا ولـي پـركـار نه‌

             دائـره بـي حـدّ، مثـلـّث بـي شمار                    اين مهندس را كِي بود آموزگار؟

همه مصالح زندگي خود را تشخيص مي‌دهد.

در اين عرصه كه عرصه خلقت و هدايت خداوندي‌ است‌، ميان كوچك و بزرگ‌، و قوي و ضعيف فرقي نيست كه مولاي متقيان امير مومنان‌ )ع( فرمودند:

وَ مَا الْجَليل‌ُ و اللَّطِيِف‌ُ وَ الثَقيل‌ُ وَ الخَفيِف‌ُ و القَوي‌ّ و الضَعِيِف‌ُ في‌ خَلْقِه‌ِالاّسواء.[5]

«بزرگ و كوچك‌، و سنگين و سبك‌، و قوي و ضعيف در مكتب خلقت خداوندي‌مساوي مي‌باشند.»

                      اگر پـأي پيـلست اگـر پرّ مور                بهر يك تو دادي ضعيفي و زور

هدايت در سلّول نباتي و حيواني‌

اينجا مناسب اين است كه براي توضيح بيشتر، سلّول نباتي و حيواني را موردنظر قرار بدهيم‌، با اين توضيح كه پيكر كليه گياهان از ريشه‌، ساقه و برگ‌گرفته تا شكوفه و ميوه‌، و بدن همه حيوانات از چشم و گوش تا عضوها و دستگاههاي ديگر، از واحدهايي بنام سلّول‌ ساخته شده است كه اين سلولها كارهاي لازم را در ميان خود تقسيم مي‌كنند، و هر دسته‌اي به انجام يك قسمت از آن كارها مي‌پردازد، و چون در اين مورد موضوع بسيار دامنه‌داراست‌، ما براي پي بردن به هدايت خداوندي در عرصه سلّولها 4 مورد را براي‌نمونه و مثال ذكر مي‌كنيم‌:

1. سلّولهاي پستان مادر، بطور دقيق مي‌داند كه كودك چه زماني به دنيا خواهد آمد، از اين رو، به هر نسبتي كه كودك در عالم رحم رشد مي‌كند، به‌همان نسبت فعاليّت سلّولهاي پستان‌، براي ساختن شير تشديد مي‌شود، و درست در آستانه تولّد نوزاد، پستان از مادّه حياتي شير پُر مي‌شود، حتي در پستان مادر مادّه‌اي زرد رنگ و غليظ‌تر از شير بنام «آغوز» وجود دارد كه اين‌مادّه براي كودك نوزاد يك مادّه حياتي‌، و بسيار با ارزش و ضروري‌، و داراي‌مقدار زيادي «پروتئين‌» است‌، در ابتدا اين مادّه را تهيّه مي‌كند كه كودك با خوردن آن نيروي سرشاري پيدا مي‌كند، و پس از دو سه روز ـ يعني بعد ازرفع احتياج ـ شير عادي جاي آنرا مي‌گيرد.

2. بچّه تا هنگامي كه بايد از شير تغذّي كند، به ترتيبي كه گفته شد ،سلّولهاي پستان مادر شير توليد مي‌كند، ولي هنگامي كه دوران شير خوارگي‌ رو به پايان است و لازم است كودك از انواع خوردني‌هائي كه خداوند متعال‌در اين عالم فراهم كرده است استفاده كند، سلّولهاي لثّه دندانهاي طفل‌، فعاليّت‌جديدي را آغاز مي‌كنند كه از ميان لثّه‌ها، دندانهائي جوانه مي‌زند و بطور مرتّب در رديف معيّني با اشكال مختلف ـ يعني دندانهاي ثنايا، و انياب‌، و دندانهاي كرسي ـ صف مي‌بندند تا براي خورد كردن غذاها فعاليّت كنند.

3. مواد غذائي كه وارد معده مي‌شود، در معده‌، در هر سانتيمتر مربع‌، بطور معمول‌، تعداد 18 هزار غدّه وجود دارد (غده ها، چشمه‌هائي است كه از آنها مايع مخصوصي ترشّح مي‌كند) اين غدّه ‌ها، در برابر هر نوع إذا، ترشّحات مخصوصي دارند، تا إذا قابل هضم مي‌شود، و در موقع هضم ‌،سلّولهاي جهاز هاضمه‌، آنرا سه قسمت مي‌كنند: قسمتي را بصورت خون ‌بطرف قلب مي‌فرستند، و قسمتي را در «كبد» ذخيره مي‌كنند، و قسمت سوّم را كه بايد دفع شود از راه روده‌هاي بزرگ و مثانه براي خارج شدن از بدن آماده مي‌كنند.

4. سلّولهاي دهن‌، «بزاق‌»، و سلّولهاي چشم‌، اشك‌، و سلّولهاي معده‌، اسيد توليد مي‌كنند كه اوّلي شيرين‌، و دوّمي شور، و سوّمي ترش است‌، و هر يك از آنها در جاي خود لازم‌، و براي محل‌ّ خود مناسب است‌.

اينها، نمونه‌اي است از هدايت الهي‌، كه بر اساس حكمت خداوند حكيم‌ ،سراسرِ جهان را زير چتر خود گرفته است‌.

اكنون لازم است به شرح هدايت الهي در عالم انسان‌ كه مورد نظر اصلي در اين بحث است بپردازيم‌، ولي از باب مقدمه به جايگاه بلند، و موقعيّت ممتاز انسان در عالم خلقت بايد نظر بيفكنيم‌:

جايگاه بلند انسان در خلقت‌

«انسان‌» در عالم آفرينش‌، موقعيّت مخصوص‌، و جايگاه بلندي دارد، قرآن‌مجيد، انسان را يك مخلوق ممتاز، و مورد عنايت و تكريم مخصوص‌خداوندي معرفي مي‌كند، و در جاي جاي اين كتاب الهي از عظمت «انسان‌» سخن مي‌گويد:

«انسان‌» را خليفه خداوند در روي زمين معرفي مي‌كند[6] و تاج‌ وَ لَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي‌آدَم‌َ[7] را فقط بر فرق انسان مي‌گذارد، و خلقت مواهب آسماني و زميني را به‌آفرينش انسان ربط داده و انسانها را مخاطب قرار داده مي‌فرمايد:

  وَ سَخَّرَ لَكُم‌ُ الشَّمْس‌َ وَ القَمَرَ[8]

  وَ سَخَّرَ لَكُم‌ُ اللَّيْل‌َ و النَّهارَ[9]

  وَ سَخَّرَ لَكُم‌ُ الاَنْهَارَ[10]

  هُوَ الَّذِي سَخَّرَ البَحْرَ لِتَأْكُلُوا مِنْه‌ُ لَحماً طَرِيّاً[11]

  وَ سَخَّرَ لَكُم‌ُ الفُلْك‌َ لِتَجْرِي‌َ فِي الْبَحْرِ بِأَمْرِه‌ِ[12]

  أَنْزَل‌َ لَكُم مِن‌َ السَّماءِ مَاءً فَأنْبَت‌َ بِه‌ِ حَدَائِق‌َ ذَات‌ِ بَهْجَة‌ٍ[13]

  يُنْبِت‌ُ لَكُم‌ْ بِه‌ِ الزَّرْع‌َ وَ الزَّيْتُون‌َ وَ النَّخِيل‌َ وَ الاعْنَاب‌َ[14]

  الَّذِي جَعَل‌َ لَكُم‌ْ الاَرض‌َ فِراشاً وَ السَّماءَ بِناءً وَ أَنْزَل‌َ مِن‌َ السَّماَءِ مَاءً فَأَخْرَج‌َ بِه‌ِ                                                                                                 مِن‌ الَّثمَرات‌ِ رِزْقَاً لَكُم‌ْ[15]

 وَ يُنَزِّل‌ُ عَلَيْكُم‌ْ مِن‌َ السَّماءِ مَاءً لِيُطَهِّرَكُم‌ْ بِه‌[16]

 وَ صَوَّرَكُم‌ْ فَأحْسَن‌َ صُوَرَكُم‌ْ وَ رَزَقَكُم‌ْ مِن‌َ الطَّيِّبَات‌ِ[17]

 لَقَدْ خَلَقْنَا الانْسَان‌َ في أحْسَن‌ِ تَقْوِيْم‌ٍ[18]

 وَ نَفَخْت‌ُ فِيه‌ِ مِن‌ْ رُوحِي‌[19]

 وَ سَخَّرَ لَكُم‌ُ مَا فِي السَّمَوات‌ِ وَ مَا فِي الاَرْض‌ِ[20]

خداوند سقف آسمان را بر فرق شما برافراشته‌، و بساط زمين را زير پاي‌شما گسترانيده‌، و براي شما از آسمان باران فرو ريخته‌، و براي خاطر شما از زمين ميوه‌هاي گوناگون پديد آورده‌، و ماه و

خورشيد و شب و روز را به نفع‌شما به چنبر تسخير كشانده است‌، و «نهرهاي روان‌» را مسخّر شما گردانيده‌، و درياها را براي راندن كشتي‌ها و استفاده از گوشت‌هاي حيواناتي كه در آغوش آنها پرورش

مي‌يابند فرمانبردار شما كرده است‌، «ابرها» از آسمانها براي خاطر پاكيزه ساختن محيط زندگي شما باران فرو مي‌ريزند، «گياهان‌گوناگون‌» بمنظور بوجود آمدن باغها و بستانهاي بهجت افزا براي شما سر از خاك در مي‌آورند، و انواع ميوه‌هاي چرب و شيرين و حبوبات كه مورد استفاده خوراكي شما قرار مي‌گيرند و مخصوصاً زيتون و خرما و انگور را براي خاطر شما بوجود آورده‌است‌.



فهرست بعد